In de Vogelwijk in Leiden bereiden bewoners zich samen voor op de toekomst. Ze zien dat mensen langer zelfstandig wonen, zorgvragen complexer worden en steeds meer regelzaken digitaal verlopen. Daarom vroegen zij zich af: wat kunnen we als buurt voor elkaar betekenen?

De inwoners van het Friese Oldeberkoop werken aan hun droom: een gemeenschap die zelf zorg en welzijn met elkaar regelt. Het doel? Goede en betaalbare algemene voorzieningen, waardoor de participatie en zelfredzaamheid in hun dorp vergroot wordt. Voor alle leeftijdsgroepen. Samenredzaamheid, noemen ze dat. Vrijwilligersorganisatie Stichting Wel-Zijn op Dorpse Schaal is de motor achter alle initiatieven.

In het Limburgse Ven-Zelderheide organiseren inwoners al jaren zorg en ondersteuning dicht bij huis. Niet vanuit regels of systemen, maar vanuit betrokkenheid bij elkaar. Met een dorpsondersteuner, een ontmoetingsplek en een netwerk van vrijwilligers zorgt het dorp dat mensen gezien worden en hulp dichtbij blijft.

Wat begon als een idee om de omgeving van station Deurne te vergroenen, groeide uit tot een groene ontmoetingsplek waar jongeren, buurtbewoners en statushouders samenkomen. Een plek waar ruimte is om te leren, te werken en elkaar te zien. Nu is het stationspark toe aan een volgende stap: duurzaam wortelen.

In Oostwold, een dorp van ongeveer 700 inwoners in Groningen, vormt het multifunctionele centrum De Gaveborg het hart van de gemeenschap. Hier komen ontmoeting, activiteiten en praktische voorzieningen samen. Wat het bijzonder maakt: het dorpshuis wordt volledig gedragen door het dorp zelf.

In de wijk Zandweerd in Deventer ontstond Bij de Halte: een ontmoetingsplek waar buurt, zorg en bedrijfsleven samenkomen. Geen zorginstelling, maar een plek waar mensen zich gezien en gehoord voelen.

In Riel zorgen buren op een simpele, warme manier voor elkaar. Via voorzorgcirkels helpen straatgenoten elkaar met kleine en grotere dingen, bouwen ze aan verbondenheid en versterken ze hun gemeenschap. Nog vóórdat professionele zorg nodig is. Zoals Rob Stok, bestuurslid van Dorpscollectief Riel, het zegt: “Voorzorgcirkels gaan over omkijken naar elkaar, vóórdat het nodig is.”

In Rozenburg besloten vier jongeren het niet langer af te wachten. Amy, Devon, Jordan en Laura wilden meer ontmoeting en gezelligheid voor jongeren in het dorp. Op een manier die écht bij hen past. Geen opgelegd programma, geen vaste formats. Gewoon samenkomen, elkaar leren kennen en iets doen wat vanzelf klopt.

In Warmenhuizen werken inwoners, zorgorganisatie Samen, verenigingen en partners aan een samenleving waarin gezondheid meer is dan ‘niet ziek zijn’. Onder de naam Mooi Leven groeit een beweging waarin ontmoeten, meedoen en naar elkaar omkijken centraal staan.

Wat gebeurt er als wonen, zorg en gemeenschap samenvallen? Het Dagelijks Bestaan in Zutphen en zorgboerderij De Reigershoeve draait alles om het leven van alledag.

Aan de rand van Kampen bouwen Jaap Boersma en Gea Overweg aan een andere manier van samenleven. Op het erf van Het 8ste Werk delen mensen ruimte, tijd en verantwoordelijkheid. Niet als zorgcliënt of hulpverlener, maar als gelijkwaardige mede-erfdeler.

In Rotterdam-Middelland begon het klein: een loempiakar in het park. Een tijdelijke ontmoetingsplek waar bewoners elkaar tegenkwamen. Wat ontstond, bleek groter dan een zomeractiviteit. Het groeide uit tot het Wijkpaleis, een vaste plek van en voor de wijk. Inmiddels is het Wijkpaleis ook de thuisbasis van Zorgvrijstaat, een initiatief waarin bewoners, professionals en vrijwilligers samen bouwen aan een gemeenschap waarin zorg, herstel en het dagelijks leven met elkaar verbonden zijn.

In het Oostelijk Havengebied in Amsterdam groeiden buurtmaaltijden uit tot buurtcoöperatie De Eester: een plek waar bewoners samen bouwen aan een sociale, veilige en duurzame buurt.

In Esch leefde al langer een wens: een weekmarkt in het hart van het dorp. Niet alleen voor de boodschappen, maar vooral als plek om elkaar te ontmoeten.

In Grolloo, Vredenheim en Papenvoort is dorpsondersteuner Siny Vink een vertrouwd gezicht. Niet als hulpverlener op afstand, maar als iemand die zichtbaar en aanspreekbaar is in het dagelijks leven van het dorp.

Wat vraagt het om oud te kunnen worden in je eigen buurt, ook met dementie? Voor voormalig Tweede Kamerlid Elke Slagt-Tichelman begon het antwoord bij gemeenschap.

In een flat in Breda bleek bewonersparticipatie lastig van de grond te komen. Idee-avonden en bijeenkomsten leverden weinig op. Totdat Liesbeth Roks iets anders probeerde: koffie bij de lift.

In de gemeente Opmeer staat bewonersparticipatie niet op papier, maar in de praktijk centraal. Burgemeester Gerard van den Hengel ziet het als een voorwaarde voor goed bestuur: inwoners vroeg betrekken bij beleid dat hun dagelijks leven raakt.

Bij zorghulp begint ondersteuning met een gesprek. In het zorghulp-center is er altijd iemand die luistert en meedenkt, zonder formulieren of doorverwijzingen als eerste stap.