Menu
Meet-up Zorgvrijstaat:

De lokale gemeenschap als vertrekpunt

Meet-up Zorgvrijstaat:

De lokale gemeenschap als vertrekpunt

In het Het Wijkpaleis in Rotterdam kwamen vrijdag 19 juni bewoners, bestuurders, beleidsmakers en vertegenwoordigers van landelijke organisaties bijeen rond een vraag die steeds nadrukkelijker op tafel ligt: wat is er nodig zodat zorgzame gemeenschappen vanzelfsprekend vertrekpunt zijn in welzijn, zorg en hulp?

Meer ruimte maken voor wat er al is

Deze meet-up vond plaats in het kader van het traject ‘Op weg naar positie en structurele financiering voor zorgzame gemeenschappen’. Vanuit en met de 5 lokale initiatieven (Zorgvrijstaat Rotterdam, bewoners Middellaan Breda, stichting de Voorloper Oldeberkoop, Sociaal Centrum Eijsden, coöperatie in oprichting Leiden) en samen met landelijke (overheids)organisaties vormen we een leerarena. Daarin ontdekken, ontrafelen en ontwerpen wat er nodig is op weg naar structurele financiering voor zorgzame gemeenschappen. En dat is belangrijk, want tijdens de meet-up werd nogmaals duidelijk dat deze gemeenschappen een versterking zijn van de samenleving, die vraagt om erkenning, ruimte en passende ondersteuning.

Op bezoek in Rotterdam

Zorgvrijstaat, met haar thuisbasis in het Wijkpaleis, in Rotterdam Delfshaven vormde daarbij niet alleen het decor voor de meet-up, maar ook het levende voorbeeld. Het initiatief laat al jaren zien wat er gebeurt als bewoners, professionals en vrijwilligers samen een gemeenschap vormen waarin zorg, herstel en dagelijks leven in elkaar overlopen. Tijdens de bijeenkomst werd dit zichtbaar in de verhalen van de mensen die er onderdeel van zijn.

Voor Alexander Hogendoorn en Dennis Lohuis begon Zorgvrijstaat niet met een uitgewerkt plan. Alexander, opgeleid als sociaal werker en bestuurskundige, en Dennis, sociaal ontwerper, ontmoetten elkaar in de Leeszaal Rotterdam West waar Alexander vrijwilligerswerk deed. Vanuit hun verschillende achtergronden zagen zij hetzelfde: in de wijk waren veel mensen met schulden, stress en psychische kwetsbaarheid, terwijl het gat tussen formele zorg en het gewone leven groot was. Wat ontbrak, was niet per se meer zorg, maar een plek waar mensen elkaar konden ontmoeten en iets voor elkaar konden betekenen.

Zorgzame gemeenschap niet bedoeld om gaten te dichten

Alexander: “We tuigden niks nieuws op, maar brachten dingen bij elkaar. En dat noemen we dan sociale infrastructuur.” Vanuit koken, eten en samen zijn ontstond stap voor stap iets groters. Dennis plaatste dat tijdens de meet-up in de context van de decentralisaties, ruim tien jaar geleden. In die tijd werd de participatiesamenleving geïntroduceerd als antwoord op een verzorgingsstaat die onder druk stond. Maar volgens hem zit daar ook een risico in.

“Als je niet oppast, worden gemeenschappen de sluitpost van een model dat niet meer houdbaar is.” Daarmee benoemde hij een belangrijke spanning die de hele dag voelbaar bleef: zorgzame gemeenschappen zijn niet bedoeld om de gaten van het systeem op te vullen. Tegelijk ontstaan ze vaak juist daar waar systemen tekortschieten.”

De waarde is er al

“Als je niet oppast, worden gemeenschappen de sluitpost van een model dat niet meer houdbaar is.”

Die spanning kreeg een extra laag met de presentatie van de Social Return on Investment-analyse van Zorgvrijstaat door VitaValley. Uit de studie blijkt dat iedere euro die in Zorgvrijstaat wordt geïnvesteerd, bijna zes euro maatschappelijke waarde oplevert. Die opbrengsten zijn breed: bewoners ervaren meer kwaliteit van leven, naasten worden ontlast, gemeenten besparen op schuldenproblematiek en ondersteuning, zorgverzekeraars zien lagere zorgkosten en werkgevers minder verzuim.

De cijfers maken zichtbaar wat in de praktijk vaak al voelbaar is: investeren in gemeenschappen werkt. Niet alleen sociaal, maar ook economisch. Tegelijk maakt het onderzoek duidelijk waar de moeilijkheid zit. De voordelen zijn zichtbaar, maar de financiering is versnipperd en meestal tijdelijk. Juist dat maakt structurele inbedding in de huidige situatie ingewikkeld. De vraag die onder de presentatie lag, was dan ook niet of Zorgvrijstaat waardevol is. Die waarde is er al. De vraag is hoe financiering en beleid daarop kunnen aansluiten.

Niet aanwijzen, maar ruimte maken

Maar hoe ondersteun je gemeenschappen zonder ze over te nemen? Hoe voorkom je dat iets wat van onderop groeit, alsnog gevangen raakt in modellen, formats en verantwoordingsstructuren? Dennis verwoordde dat scherp:. “Hier in Rotterdam ligt nu een plan om 100 zorgzame gemeenschappen aan te wijzen. Maar zo werkt het niet; het moet uit de mensen zelf komen.”

Die opmerking raakte precies de kern van de bijeenkomst. Zorgzame gemeenschappen ontstaan vanuit mensen, plekken en relaties. Vanuit nieuwsgierigheid en de bereidheid om tijd en ruimte te geven. Dat werd ook zichtbaar in het verhaal van Marieke Hillen van het Wijkpaleis, één van de plekken waar Zorgvrijstaat huist. Wat begon als een kleine ruimte, groeide uit tot een gemeenschap van honderdvijftig mensen die er wekelijks of dagelijks samenkomen. Marieke: “Als je een plek maakt en je zet een deur open, dan komen er mensen binnen. Dan gaat er iets gebeuren.”

Een andere logica van zorg

In zijn slotpitch bracht Alexander de beweging nog een stap verder. De vraag zou volgens hem niet moeten zijn hoe we zorg organiseren voor mensen, maar hoe we een gemeenschap blijven waarin iedereen betekenisvol lid kan zijn en elkaar ondersteunt. Hij schetste een verenigingsmodel waarin bewoners, professionals en partners gezamenlijk eigenaar zijn van zorg en ondersteuning in de buurt.

Dat betekent een andere logica dan het huidige systeem, waarin ondersteuning vaak pas op gang komt na onderzoek, indicaties en losse functies. In het model dat Alexander schetste, is de gemeenschap de basisvoorziening en zijn professionals onderdeel van die gemeenschap, in plaats van losse dienstverleners eromheen. De werksessies die daarop volgden, gingen over wat er nodig is om zulke vormen mogelijk te maken. Hoe organiseer je continuïteit zonder alles dicht te regelen? Hoe geef je ruimte aan diversiteit en accepteer je dat niet alles vooraf te verantwoorden is? Landelijke (overheids)partijen waren ook vertegenwoordigd, om mee te leren en te kijken naar wat zij kunnen bijdragen om dit mogelijk te maken.  

Wat de meet-up vooral liet zien, is dat er nu momentum is om randvoorwaarden te creëren om bij het organiseren van zorg en welzijn uit te gaan van de lokale logica. De opgave voor overheden en organisaties is nu om te leren hoe ze kunnen aansluiten, zonder over te nemen wat juist van mensen zelf is.

Meer over dit traject?

Wil je meer weten over dit traject of (op welke manier dan ook) een bijdrage leveren, dan horen we graag van je! Stuur een mail naar info@landvanomzien.nl

Lees meer

Eijsden: een krachtenbinder is een onmisbare schakel

Werkt aan een sterke lokale gemeenschap waarin bewoners zelf opdrachtgever kunnen zijn van krachtenbinders en ondersteuning.

Lees meer
Van loempiakar tot Wijkpaleis voor Rotterdam-Middelland

In Rotterdam-Middelland begon het klein: een loempiakar in het park. Een tijdelijke ontmoetingsplek waar bewoners elkaar tegenkwamen. Wat ontstond, bleek groter dan een zomeractiviteit. Het groeide uit tot het Wijkpaleis, een vaste plek van en voor de wijk.

Lees meer